regel van dertig

Van Wikipedia, de gratis encyclopedie
Spring naar navigatie Spring naar zoeken

De regel van de dertig ( oud Grieks οἱ Τριάκοντα Τύραννοι hoi Triakonta Tyrannoi , Duits 'sterven dertig tirannen' ) was een periode van acht maanden - van augustus 404 tot maart 403 voor Christus. BC - permanent schrikbewind van 30 oligarchen in het oude Athene .

Gesteund door de Spartaanse generaal Lysander grepen mannen die naar oligarchie streefden de macht na de nederlaag van Athene in de Peloponnesische oorlog en lieten tijdens hun bewind meer dan 1.500 politieke tegenstanders vermoorden . Hun omverwerping onder leiding van Thrasyboulos maakte de weg vrij voor het herstel van de Attische democratie .

Situatie na het einde van de Peloponnesische Oorlog

Na het einde van de Peloponnesische Oorlog leek de toekomst van Athene aanvankelijk onzeker, omdat de Spartaanse vredesakkoorden niets bevatten over de toekomstige status van Athene. De stad bleef immers gespaard van hoge onderhoudsbetalingen aan Sparta en kolonisten. Niettemin was de situatie in Athene gespannen, aangezien met de zegevierende Lysander emigranten en ballingen, waaronder voormalige leden van de oligarchische raad van de vierhonderd , waren teruggekeerd. De aanhangers van de oligarchie probeerden, net als die van de democratie, eerst aan de macht te komen. Kort voor Lysanders terugkeer uit Samos hadden de oligarchen de overhand; ze lieten de leiders van de democratische krachten arresteren door de Raad van Vijfhonderd . Hoewel de aanhangers van de democratie daarna grotendeels geïsoleerd waren, werd het alleen door dreigementen van Lysander dat ze in een volksvergadering werden geïntimideerd en werd besloten om dertig mannen de taak toe te vertrouwen de wetten te herschikken waaronder zij de staat moesten besturen. Als gevolg hiervan schakelden de dertig de volksvergadering uit als beslissingsorgaan ten gunste van de raad die zij domineerden en stelden een regel in waarin meer dan 1500 Atheners werden vermoord.

De duur van de regel van de dertig

De gebeurtenissen tussen de overgave van Athene op de 16e van München in 404 v.Chr BC en de oprichting van de dertig vereisen een interval van enkele maanden, aangezien Lysander naar Samos voer, de stad belegerde, veroverde, de voorwaarden daar regelde en vervolgens naar Athene ging.

Omdat, volgens Xenophon, de heerschappij van de dertig acht maanden duurde, volgde Lysanders reis naar Samos de verkiezing van de dertig met een zonsverduistering op 3 september 404 voor Christus. De afzetting, inclusief de eerste en de laatste maand, vond plaats in april van het jaar 403 v.Chr. In plaats van. Ervan uitgaande dat Lysander een bepaalde tijd nodig had om naar Samos te reizen, moet worden aangenomen dat de heerschappij van de dertig al in augustus 404 v.Chr. begon. Is in te stellen. Het begin van augustus wordt ondersteund door het feit dat Lysander, na het begin van de dertig aan het einde van de zomer van 404 voor Christus. Ging naar Samos.

Er kan dus gesteld worden dat de regel van de dertig midden/eind augustus 404 v.Chr. En dat na acht maanden regeerperiode in maart 403 v. Chr. Werd omvergeworpen.

De Spartaanse bezetting

De Atheners vroegen door de Spartanen om een ​​bemanning en vormden toen een 700 man sterke bemanningsploeg onder leiding van harmosts Kallibios . Volgens Aristoteles werd de Spartaanse bezetting pas afgeroepen na de mislukte campagne van de dertig tegen het fort Phyle en na de dood van Theramenes , terwijl volgens andere berichten de executies van veel burgers al plaatsvonden onder de bescherming van de Spartaanse troepen . Niettemin moeten de uitspraken van Aristoteles worden geloofd.

Als reden voor het verzoek om militaire steun van de Spartanen stelt Xenophon dat de dertig de bezetting hadden gevraagd "met de stad om te gaan zoals het wilde " (Xen. Hell. 2,3,13) en de gewenste een grondwet opstellen. Aristoteles daarentegen meldt dat de dertig gezanten naar Sparta stuurden om de moord op Theramenes te rechtvaardigen en om steun te vragen voor een slag tegen Thrasybulus. Dit betekent dat de Dertig het Spartaanse garnizoen niet brachten totdat ze hen nodig hadden om een ​​beslissing te nemen en hun positie te stabiliseren, geschokt door de nederlaag bij Phyle. Deze redenen bestonden echter niet in de begindagen van hun heerschappij.

Aristoteles beschrijft de bezetting van de Spartanen als noodzakelijk voor de heerschappij van de staat door de dertig: "Zij [de dertig] hadden de staat nu veilig onder controle, met Callibios en de Peloponnesiërs aanwezig evenals enkele van de Hippeis die hen steunden" ( Aristo. AP 37.1). Dit betekent dat de dertig alleen met hulp van de bezetting over de staat konden regeren of dat ze afhankelijk waren van de steun van de bezetting. Over deze steun van de bemanning is bij Aristoteles niets terug te vinden. Xenophon daarentegen gaat op sommige plaatsen wat preciezer in op de crew. Hij beschrijft dat de dertig gezanten naar Sparta stuurden om een ​​bezetting aan te vragen voor de tijd "totdat ze het gewone gepeupel kwijt waren en de nieuwe grondwet opstelden " (Xen. Hell. 2,3,13). : Ofwel zegt de plaats eigenlijk alleen iets over de duur van de bezetting of over het einde van de bezetting, ofwel moet het zo worden begrepen dat de dertig de bezetting nodig hadden om hun doelen te bereiken. Dat de laatste interpretatie de meest waarschijnlijke mogelijkheid is, zal in het volgende duidelijk worden.

Nadat de bemanning in Athene was aangekomen, werd Callibios door de dertig zeer beleefd behandeld om zeker te zijn van zijn goedkeuring van hun plannen en omdat hij altijd genoeg mensen voor zijn beveiligingsteam voor de dertig zorgde. De reden voor de eis en hoffelijke behandeling van de Spartanen is dat de dertig om de bezetting vroegen om de staat te kunnen vestigen en omdat ze hun gewapende macht nodig hadden om hun doelen te bereiken. Maar dit betekent dat de dertig de bezetting niet om bescherming tegen externe vijanden vroegen, maar om hun idee van overheersing uit te voeren. En de bezetting onder Callibius lijkt een meegaand instrument van de dertig te zijn geworden, want de bezettingssoldaten verschenen altijd als de dertig hun beslissingen met daden wilden volgen. Dus de dertig intimideerden de raadsleden na Theramenes' veroordeling door de bezettingssoldaten die voor het stadhuis stonden. Maar ook de mensen waren bang voor de soldaten. En ook bij het stemmen over de gearresteerde mannen uit Eleusis en Salamis , gebruikten de dertig de soldaten om hen te intimideren.

Er kan daarom worden gesteld dat de dertig de bezetting naar Athene brachten om hun beslissingen en hun heerschappij tegen hun eigen volk met zich mee te nemen en dat ze de bezettingstroepen misbruikten voor onderdrukking. Tegelijkertijd betekende de bezettingsmacht echter de afhankelijkheid van Athene van Sparta, aangezien de heerschappij van de dertig werd gestabiliseerd door de bezettingstroepen.

De schadelijkste Kallibios moet worden verweten dat hij zich heeft laten misbruiken en waarschijnlijk een gewillig werktuig van de dertig is geworden. De bezetting, door de mensen te intimideren en de Dertig te steunen, hielp de Dertig aan de macht te houden.

De regel van dertig

De geschiedenis van de regel

Toen Lysander naar Samos reed nadat de sloop van de Lange Muren was begonnen , was het niet te voorzien dat de heerschappij van de dertig spoedig in Athene zou beginnen. Maar voorstanders van democratie moesten voorzichtig zijn, aangezien emigranten en ontheemden met Lysander waren teruggekeerd; dat deden voormalige leden van de oligarchische raad van de vierhonderd die wraak wilden voor hun ballingschap. De reactieve hetairies vormden ook een bedreiging voor de democratie. Aan de andere kant vormden zich strategen , taxarchen en gerespecteerde burgers om de nog bestaande democratie te behouden. Theramenes wilde de oligarchische omverwerping bevorderen en vroeg uiteindelijk Lysander om steun. Met deze steun werd de komende heerschappij in feite een satellietregime van Sparta.

Het vestigen van de regel

Zoals reeds overwogen, begon de heerschappij van de dertig onder de archon Pythodorus begin september 404 voor Christus. Dit werd voorafgegaan door hun gedwongen verkiezing door Lysander, omdat hij vond dat de Atheners de voorwaarden van het vredesverdrag hadden geschonden en omdat ze naar zijn mening de muren later dan afgesproken hadden afgebroken. Dus, onder de massale dreiging van Lysander, stemde de volksvergadering voor de oligarchie als de vorm van heerschappij en koos dertig, tien van elke partij, op voorstel van Drakontides van Aphida . Hun taak zou moeten zijn om de wetten van de vaders te bundelen in een nieuwe grondwet en de staat volgens deze te besturen. In deze taak en bij de verkiezing van de dertig is echter niet de vorming van een regering te zien, maar alleen de poging van de dertig om hun rechten zo te legaliseren dat ze alle macht in de polis konden uitoefenen. Maar dit is niet zeker, vooral omdat Aristoteles meldt dat de dertig snel de resoluties negeerden : "Nadat ze meesters van de stad waren geworden, negeerden ze alle andere resoluties over de grondwet" (Arist. AP 35.1). Dus kozen ze eerst de 500 raadsleden uit de 1000 voorgeselecteerde leden en vervolgens uit hun vrienden de ambtenaren voor de andere staatsbureaus om volgzaam gereedschap te hebben. - Ze schakelden de Ekklesie uit ten gunste van de door hen gedomineerde raad. "Bovendien kozen ze tien archonten voor de Piraeus, elf gevangenisbewakers en driehonderd assistenten gewapend met zwepen om hen te ondersteunen en hielden zo de polis onder controle." (Arist. AP 35,1) - Deze assistenten zijn te beschouwen als de lijfwachten met de dertig beschermden zich tegen verzet.

Twee projecten kunnen als overheidsprogramma worden aangehaald: 1. De zuivering van Athene van slechte elementen ( sycophants en aristocraten ) en 2. de begeleiding van de burgers naar deugd en gerechtigheid. “In het begin waren ze gematigd tegenover de burgers en deden ze alsof ze de traditionele staatsorde (pátrios beleefdía) in gedachten hadden; de wetten van Ephialtes en Archestratos op de Areopagieten verwijderden hen van de Ares-heuvel . ” (Arist. AP 35,2) Daarna trokken ze de wetten van Solon in , schaften de volksrechtbanken af ​​en droegen de rechterlijke macht over aan de raad, terwijl ze zelf de leiding hadden de rechtbank behouden. Als eerste graadmeter van hun nieuwe macht lieten de dertig gearresteerde strategen , taxarchen en gerespecteerde burgers voor de raad brengen voor veroordeling, ook al wilde het volk hen voor een rechtbank van 2.000 rechters brengen. Alles behalve Agoratos werden ter dood veroordeeld en geëxecuteerd. Hetzelfde deden ze met al diegenen die in de tijd van de democratie op het sycofantische wezen hadden geleefd. Een toespraak van Critias laat zien hoe ver deze eliminatie ging: "En als we merken dat iemand een tegenstander is van de oligarchie, proberen we hem zo ver mogelijk uit de weg te ruimen " (Xen. Hell 2, 3.26). Niettemin vond de actie van de dertig de goedkeuring van de burgers.

De dertig bereikten door hun optreden twee verschillende doelen: ze verdreven van onaangename tegenstanders, naast sycofanten en demagogen ook prominente democraten, en wonnen de gunst van het volk. Beiden betekenden het consolideren van hun heerschappij.

De uitoefening van dominantie

Nadat de dertig hun heerschappij hadden gevestigd, begonnen ze hun macht tegen het volk te keren. De dertig bespraken hoe gewelddadig te handelen en hoe ze naar eigen goeddunken met de burgers konden omgaan. Dat wil zeggen, de dertig waren van plan om het volk gewelddadig en willekeurig te regeren. Hier wordt ten laatste duidelijk dat ze zich niet door wetten wilden laten beperken; dit droeg er ook toe bij dat ze het schrijven van de wetten waaronder het bestuur onder voorwendsels moest plaatsvinden, vertraagden.

“Toen ze de polis veiliger regeerden, spaarden ze niet langer burgers, maar vermoordden ze degenen die opvielen vanwege hun rijkdom, hun afkomst of hun reputatie; op deze manier bevrijdden ze zich van hun angst en wilden ze bezit nemen van de eigendommen van degenen die waren gedood; en in korte tijd hebben ze maar liefst 1.500 mensen vermoord."

- Aristoteles. : AP 35.4

Uit dit verslag wordt duidelijk dat de dertig die burgers vermoordden die zich hadden onderscheiden door rijkdom, afkomst of bekwaamheid en van wie ze verwachtten dat ze zich tegen de uitoefening van macht zouden verzetten. Naast de angst om hun heerschappij te beperken of te verliezen, wordt een tweede motief voor hun acties duidelijk: hebzucht. Velen werden gevangengenomen, gedood en hun goederen onder de dertig verdeeld onder het voorwendsel de grondwet omver te werpen; de anderen waren doodsbang. Tot de slachtoffers van het schrikbewind behoorden Polemarchus, de broer van de spreker Lysias , Hippias van Thasos , Xenophon van Ikaria en de atleet Autolykos .

Het is de vraag of, zoals aangetoond, in korte tijd 1500 mensen zijn omgekomen. Het lijkt geloofwaardiger dat het getal verwijst naar het hele bewind van de dertig.

Een ander motief voor de moord op veel burgers was wraak. Xenophon beschrijft dat Critias , leider van de dertig, veel mensen liet vermoorden, en dat de verklaring hiervoor ligt in het feit dat "hij eerder door het volk was verbannen." (Xen. Hell. 2,3,15). ook dit hebben erkend, aangezien hij Critias adviseerde tegen de moord op mannen die respect genoten bij het volk en die niets zouden hebben gedaan aan de hogere klasse. Er volgden meer onrechtvaardige executies en burgers begonnen zich af te vragen wat er van de grondwet zou worden. Uiteindelijk brak er burgerlijke onrust uit en Theramenes drong er bij de dertig op aan hun geweld te beëindigen en de beste burgers aan de regering te laten deelnemen, anders zou de oligarchie onmogelijk kunnen overleven. Achter de eis schuilt een idee van een regel dat sterk verschilt van dat van Critias: terwijl Theramenes de regel wilde legitimeren door de deelname van al diegenen die zichzelf konden uitrusten als ruiters of hoplieten, probeerde Critias waarschijnlijk het aantal degenen die regeren om de betrokkenen tot een minimum te beperken.

De dertig namen "in een lijst de namen op van drieduizend burgers die, zoals gezegd, in de toekomst aan officiële zaken zouden deelnemen ." Ze mochten deelnemen aan officiële zaken en zouden daarom geen volledige burgerrechten krijgen. Alleen de drieduizend zouden onderworpen zijn aan de jurisdictie van de raad, en alle anderen aan die van de dertig. De dertig kwamen niet op de lijst omdat ze wilden dat de burgers zouden deelnemen aan het bewind, maar omdat ze bang waren dat de burgers zich rond Theramenes zouden verzamelen en dat Theramenes, als de leider van het volk, hun heerschappij zou afschaffen. De publicatie van de lijst werd herhaaldelijk vertraagd door de Dertig, en ze brachten er herhaaldelijk wijzigingen in aan. - Het criterium voor opname in de lijst was waarschijnlijk alleen betrouwbaarheid.

Het verval van de heerschappij

Het verval van de macht begon met de strijd om Phyle , omdat dit moet worden gezien als het keerpunt van de heerschappij. Voordien waren de dertig, ondanks hun willekeurige en onrechtvaardige acties tegen de Atheners, er herhaaldelijk in geslaagd de Atheners tot "stilte houden" te krijgen. Na de strijd om Phyle kwamen de problemen echter openlijk naar voren en dreigde de heerschappij van de dertig zijn macht te verliezen of te worden overwonnen door het democratische verzet tegen Thrasybulos.

De bezetting van Phyle kan worden aangenomen, aangezien het wordt genoemd door Aristoteles, Diodor en Xenophon. Volgens Xenophon ontwikkelden zich eerst geschillen binnen de stad tot de dood van Theramenes en de verdrijving van de burgers, en pas daarna begonnen de militaire gebeurtenissen buiten de stad. Bij Aristoteles daarentegen is de volgorde van de gebeurtenissen anders: bij hem lijkt de bezetting van Phyles de reden te zijn geweest om Theramenes uit te schakelen. Met deze aanname zijn de maatregelen van de dertig begrijpelijk. Daarom moet ook hier het relaas van Aristoteles worden geloofd, althans voor de chronologie van de gebeurtenissen.

Volgens Xenophon trokken de dertig zich uit de stad terug "bij helder weer" en toen ze voor Phyle waren, " viel er 's nachts een zware sneeuwval in die de hele volgende dag aanhield." (Xen. Hell. 2,4,2 -3) Dit suggereert het begin van de winter. Deze veronderstelling wordt ondersteund door Diodorus en Aristoteles. Diodorus meldt dat er veel sneeuw viel en Aristoteles beschrijft dat de winter net begon. Er kan daarom worden aangenomen dat de bezetting van Phyles door Thrasybulus in de late herfst of vroege winter viel. Dit was het begin van het einde van de heerschappij van de dertig, aangezien de beurt van de dertig tegen Phyle niet met succes werd bekroond en in plaats daarvan ' zich schandelijk moesten terugtrekken. "

Volgens Aristoteles is de nederlaag voor Phyle de reden waarom de dertig Theramenes hebben geëlimineerd en de armen van de burgers hebben weggenomen, behalve de drieduizend. Met Xenophon ging de veroordeling en executie van Theramenes vooraf aan de nederlaag van Phyle, maar na de ontwapening van het volk. Zoals eerder vermeld, is Aristoteles geloofwaardiger in de chronologie, aangezien hij Theramenes' executie beschrijft als gevolg van de nederlaag.

De dertig namen de resolutie aan om het volk te ontwapenen, waarop Theramenes bezwaar maakte tegen de resolutie, omdat hij niet wilde dat de stad zou worden verzwakt. Theramenes werd vervolgens in rekening gebracht. Op dit punt moet echter Xenophons beschrijving van de vervolging en moord op dertig Metöken worden vermeld, aangezien deze gebeurtenissen alleen chronologisch kunnen plaatsvinden tussen de nederlaag voor Phyle en de moord op Theramenes.

"Dus besloten ze, om de bezettingsbemanning te kunnen betalen, dat elk van hen een Metöken moest grijpen en executeren en zijn eigendommen in beslag moest nemen."

- Xen. : Hel. 2,3,21

Zoals gezegd was het bezettingsteam zeer waarschijnlijk nog niet in Athene, maar kwam pas later in Athene aan. Daarom kan het argument dat de Dertig de bezittingen van metica nodig hebben om de bezetting te betalen, niet eens worden geloofd; Er moet eerder worden aangenomen dat ze zich uit hebzucht verrijkten met de rijkdom van de metica. Dit kan worden ondersteund door een beschrijving van Lysias, omdat er volgens hem ook twee arme mannen zouden worden gearresteerd om de schijn te voorkomen dat de arrestatie en moord alleen werden uitgevoerd om het geld en in het belang van de staat. Theramenes weigerde deze actie, berispte de dertig voor hun acties en dreigde een einde te maken aan de executies met gelijkgestemde burgers. De vangst en moord werd uitgevoerd en onder meer de spreker Lysias, die later ontsnapte, en zijn broer Polemarch werden gearresteerd.

De dertig voelden zich bedreigd door Theramenes of aangetast in hun beslissingen en besloten het te elimineren. Daartoe belasterden ze hem tegen de individuele raadsleden door te beweren dat hij hun heerschappij ondermijnde. Er werd een raad bijeengeroepen om Theramenes aan te klagen. Vanaf dit punt verschillen de beschrijvingen van Aristoteles en Xenophon aanzienlijk. Terwijl Aristoteles in het kort de gang van zaken tot aan Theramenes' dood beschrijft, is Xenophons relaas aanzienlijk uitgebreider. In Xenophon staat een lange toespraak van Critias, de aanklager, en de tegentoespraak van Theramenes. - Het lijkt alsof Xenophon Theramenes een literair monument wilde oprichten door hem de dertig van hun misdrijven te laten beschuldigen in zijn tegenspraak met Kritias' aanklacht. Theramenes werd door Critias voor de raad beschuldigd een vijand en verrader van de regering te zijn. Omdat Theramenes zich vakkundig en effectief verdedigde en de raad welwillend reageerde, intimideerde Critias de raad door gewapende mannen, omdat hij vreesde dat Theramenes zou worden vrijgesproken. Om dit te voorkomen, schrapte hij Theramenes van de lijst van drieduizend, verwijderde hem uit de jurisdictie van de raad en veroordeelde hem ter dood. Het motief voor het proces en de uitkomst ervan moet worden aangenomen dat Critias vreesde voor machtsverlies en dit wilde voorkomen. Het proces laat ook zien hoe autocratisch en zelfingenomen mensen waren met de legitieme meningen van anderen: afwijkende opvattingen waren niet toegestaan, maar onderdrukt of bestraft met de dood.

De dood van Theramenes luidde een nieuwe fase in in de actie van de dertig: ze ontwapenden het staatsburgerschap tot de drieduizend, verhoogden vervolgens hun wreedheid en slechtheid en verdreven of vermoordden burgers. Politieke belangen stonden niet meer op de voorgrond, maar vijandigheid en hebzucht bepaalden hun handelen. Hun vijandigheid jegens de Atheners nam toe en ze verboden iedereen buiten de drieduizend de stad binnen te gaan en hen van hun landgoederen te slepen.

De dertig probeerden het externe gevaar van Thrasybulus af te wenden door hem om te kopen. Maar Thrasybulus liet zich niet omkopen, maar voerde een verwoestende aanval uit op een observatiepost van de dertig bij Acharna. De dertig zagen hun heerschappij ernstig bedreigd en bezetten Eleusis en Salamis als toevluchtsoord. De mannen daar werden gearresteerd en naar Athene gebracht. De gearresteerden werden ter dood veroordeeld en geëxecuteerd tot grote vreugde van degenen die altijd bezig waren met hun eigen gewin. Uiteindelijk werden de dertig verslagen door Thrasybulus in een veldslag in Piraeus , kregen ze de opdracht om naar Eleusis te emigreren en werden tien andere mannen gekozen om de oorlog te beëindigen.

Dat de heerschappij van de dertig werd beëindigd, kwam niet in de laatste plaats doordat de invloed van Lysander door de Spartaanse koning werd ingeperkt. Pausanias dwong ook een amnestie af tussen de democratisch en oligarchisch ingestelde burgers van Athene; alleen de hoofdschuldigen werden geëxecuteerd. Alle andere burgers die dicht bij de oligarchie stonden, mochten een speciale gemeenschap vormen in Eleusis. Dit maakte de weg vrij voor het herstel van de democratische grondwet.

Vergelijking van verschillende representaties

Aristoteles Xenophon Diodor
De mensen ontwapenen 2, 3, 20
Uitvoering van Theramenes 2,3,56 Uitvoering van Theramenes 14,5,3
Verdrijving van de demo uit de stad 2,4,1 Verdrijving van de demonstratie uit de stad 14.32.3
Bezetting van Phyles door Thrasybulus 37.1 Bezetting van Phyles door Thrasybulus 2,4,2 Bezetting van Phyles door Thrasybulus 14.32.1
Uitvoering van Theramenes 37.2
Het volk ontwapenen 37.2
Brute actie van de dertig 37.2
Poging van de dertiger om Thrasybulus om te kopen 14.32.5
Aankomst van het Spartaanse garnizoen 37.2 Hulp gevraagd aan Sparta 14.32.6
Nederlaag van de dertig bij Acharnä 2,4,4 Nederlaag van de dertig bij Acharna 14.33.1
Bezetting van Eleusis 2,4,8
Slag en nederlaag van de dertig in Piraeus 38.1 Slag en nederlaag van de dertig in Piraeus 2,4,10ff. Slag en nederlaag van de dertig in Piraeus 14.33.2ff.
Afzetting van Dertig 38,1 Afzetting van de dertig 2,4,23 Afzetting van dertig 14.33.5

De namen van de dertig

effect

In sommige ogen was de regel van de dertig geenszins een voorbeeld van misplaatst beleid. Aan het begin van de 19e eeuw waren delen van nationalistische broederschappen gefascineerd door het idee van de radicale politieke leiderschapselite geboren uit de oudheid, die terroristisch geweld als een legitiem middel in hun tactiek opneemt. Vooral de Kotzebue- moordenaar Karl Ludwig Sand en zijn groep stonden bekend als bewonderaars van het tijdperk van dertig.

literatuur

zwellen

  • Aristoteles : De toestand van de Atheners. (Reclams UB 3010) vertaald en bewerkt door Martin Dreher, Stuttgart 1993, ISBN 3-15-003010-2 .
  • Diodorus van Sicilië Historische Bibliotheek. vertaald en bewerkt door Julius Friedrich Wurm, 4 delen, Stuttgart 1839-1840.
  • Isocrates : volledige werken. Deel 1: Toespraken I-VIII. (Bibliotheek van Griekse literatuur, vol. 36) vertaald door Christine Ley-Hutton, 2 vol., Stuttgart 1993, ISBN 3-7772-9307-5 .
  • Lysias : Lysias met een Engelse vertaling door WRM Lamb. (The Loeb classic library, vol. 244) London & Cambridge / Mass. 1967, ISBN 0-674-99269-5 .
  • Plutarchus : Plutarchus Lives met een Engelse vertaling door Bernadotte Perrin in 11 delen. Deel 4: Alcibiades en Coriolanus, Lysander en Sulla. (The Loeb Classical Library, vol. 80), Londen, Cambridge / Mass. 1968.
  • Xenophon : Hellenika. Grieks en Duits. (Tusculum Collection) vertaald en bewerkt door Gisela Strasburger, 3e editie, Düsseldorf & Zürich 2000, ISBN 3-7608-1639-8 .

Selectie van secundaire literatuur